موسیقی و هنر: خدا آن‌ها را حرام نکرده است

یک سوال رایج در میان کسانی که در معرض یک محیط سنتی/محافظه‌کار مسلمان قرار گرفته‌اند این است که آیا موسیقی یا هنر در اسلام ممنوع (حرام) است یا خیر. پاسخ به سادگی این است که خیر، ممنوع نیستند. اگر قرآن را بخوانیم، هیچ اشاره‌ای به ممنوعیت موسیقی یا هنر پیدا نمی‌کنیم.

خداوند، بهترین طراح (قرآن 59:24)، موجودات زنده را با توانایی‌های موسیقایی آفریده و صداهای آرامش‌بخش را در طبیعت اطراف ما قرار داده است.

 [59:24]  اوست خداوند یکتا؛ آفریننده، آغازگر، طراح. زیباترین نام‌ها از آن اوست. هر آنچه در آسمان‌ها و زمین است او را تسبیح می‌گوید. اوست توانا، حکیم.

انسان‌ها نیز با توانایی آواز خواندن و علاوه بر آن، طراحی و نواختن آلات موسیقی، مورد لطف قرار گرفته‌اند. با این حال، محقق می‌تواند استدلال کند که داشتن یک توانایی به خودی خود معیار محکمی برای قضاوت در مورد ممنوعیت یا عدم ممنوعیت چیزی نیست. بلکه باید آنچه را که خدا می‌گوید بررسی کرد و آن را تنها اصل راهنمای خود قرار داد.

از قرآن می‌دانیم که وضع ممنوعیت‌های ساختگی توسط انسان و نسبت دادن آنها به خدا اشتباه است. در 3:94 به ما اطلاع داده شده است که فقط بدکاران چنین می‌کنند:

[3:94] کسانی که پس از این، ممنوعیت‌های دروغین می‌سازند و آنها را به خدا نسبت می‌دهند، واقعاً بدکارند.

تعدادی آیات مشابه، مانند 7:32، 6:140 و 42:21، ممنوعیت‌های نوآورانه را به عنوان قوانینی که توسط بت‌ها وضع شده‌اند، محکوم می‌کنند:

[7:32] بگو: «چه کسی چیزهای نیکویی را که خدا برای بندگانش آفریده و روزی‌های پاکیزه را حرام کرده است؟» بگو: «این روزی‌ها در زندگی دنیا برای کسانی است که ایمان آورده‌اند. علاوه بر این، روزی‌های پاکیزه در روز قیامت منحصراً از آن آنها خواهد بود.» بدین ترتیب آیات را برای مردمی که می‌دانند، توضیح می‌دهیم.

[6:140] به راستی زیانکارند کسانی که فرزندان خود را از روی نادانی و حماقت کشتند و آنچه را که خدا برایشان روزی کرده بود، حرام کردند و از بدعت‌هایی که به خدا نسبت داده شده بود، پیروی کردند. آنها گمراه شده‌اند؛ هدایت‌یافته نیستند.

بت‌ها: نوآوری قوانین دینی جدید*

[42:21] آنها از بت‌هایی پیروی می‌کنند که برایشان قوانین دینی وضع می‌کنند که هرگز از سوی خدا مجاز نبوده است. اگر تصمیم از پیش تعیین شده نبود، فوراً مورد قضاوت قرار می‌گرفتند. به راستی، متجاوزان مجازاتی دردناک را متحمل شده‌اند.

در هیچ کجای قرآن، خداوند موسیقی یا هنر را ممنوع نکرده است. با این حال، مسلمانان سنتی (به اشتباه) هر دو را غیرقانونی می‌دانند.

یک استدلال رایج برای توجیه ممنوعیت موسیقی و هنر این است که اینها ممکن است حاوی محتوای ناپسند باشند. در حالی که درست است که برخی از موسیقی‌ها یا هنرها ممکن است برای روح ما خوب نباشند، نیازی به افراط در ممنوعیت همه هنرها یا موسیقی نیست. می‌دانیم کتاب‌هایی وجود دارند که حاوی پیام شیطان هستند، با این حال، افراط در ممنوعیت همه کتاب‌ها احمقانه خواهد بود. به همین ترتیب، می‌دانیم که پرخوری اشتباه است (7:31)، اما ممنوعیت همه غذاها غیرمنطقی (و گناهکارانه – 3:94) خواهد بود.

[7:31]  …. و بخورید و بنوشید، اما اسراف نکنید؛ به راستی که او اسراف‌کاران را دوست ندارد.

[3:94]  کسانی که پس از این، ممنوعیت‌های دروغین می‌سازند و آنها را به خدا نسبت می‌دهند، واقعاً بدکارند.

بخشی از آزمایش ما در این دنیا این است که انتخاب‌های درستی داشته باشیم (90:10-11)، هرچند انجام آن دشوار باشد. خداوند در 16:67 به ما می‌گوید که میوه (انگور و خرما) به ما می‌دهد، که برخی افراد از آن برای مقاصد گناهکارانه (مست‌کننده‌ها) استفاده می‌کنند، در حالی که دیگران از همان انگور به عنوان رزق خوب استفاده می‌کنند. آیا باید همه این میوه‌ها را ممنوع کنیم چون ممکن است منبع مست‌کننده‌ها باشند؟ شیطان و پیروانش همیشه محتوا و پیشنهادهای نادرست ارائه خواهند داد. وظیفه ما این است که از آن دوری کنیم، در حالی که تسلیم خدا هستیم.

[16:67] و از میوه‌های نخل و انگور، مست‌کننده‌ها و همچنین رزق خوب تولید می‌کنید. این باید (کافی) دلیل برای مردمی باشد که می‌فهمند.

[90:10-11] آیا ما دو راه را به او نشان ندادیم؟ او باید راه دشوار را انتخاب کند.

همانطور که میوه‌های ذکر شده در 16:67 ممکن است به درستی استفاده شوند، موسیقی نیز می‌تواند به عنوان منبعی از پرهیزگاری استفاده شود—و می‌تواند به ما کمک کند تا خدا را به یاد آوریم و قدردان باشیم. تعدادی از تسلیم‌شدگان (مسلمانان) از ذکر یا موسیقی یادبود لذت می‌برند. بسیاری از مردم نیز از آوازخوانی و تلاوت قرآن لذت می‌برند. دیگران موسیقی کلاسیک را آرامش‌بخش می‌یابند و می‌توانند در حین گوش دادن خدا را ستایش کنند. و هنوز دیگران از موسیقی معاصر درس می‌گیرند و آن را به آنچه خدا در قرآن می‌گوید مرتبط می‌کنند. ما همچنین می‌دانیم که مزامیر، که به نظر می‌رسد جایگاه ویژه‌ای در قرآن دارند (17:55)، آهنگ‌های مذهبی هستند.

[17:55] پروردگار تو بهترین دانای هر کس در آسمان‌ها و زمین است. بر اساس این دانش، ما برخی پیامبران را بر دیگران برتری دادیم. به عنوان مثال، ما به داوود مزامیر را دادیم.

و بسیاری از آنها به آوازخوانی یا سازها اشاره دارند (یعنی مزمور 7:18؛ 9:3، 12؛ 13:6؛ 27:6؛ 28:7؛ 30:5، 12-13؛ 40:4؛ 57:8-10؛ 59:17-18؛ 61:9؛ 65:2,14؛ 68:5، 26-27, 33؛ 108:1-4؛ 138:1، 5؛ 144:9. همه اینها از مزامیر داوود هستند.

وقتی صحبت از هنرهای زیبا و عکاسی می‌شود، چه راهی بهتر از نگاه کردن به عکس‌ها و نقاشی‌های شگفتی‌های آسمان‌ها و زمین برای قدردانی از خلقت زیبای خدا، و گفتن الحمدلله (ستایش از آن خداست)؟ به خصوص برای کسانی از ما که نمی‌توانیم شخصاً به دورترین نقاط زمین یا فراتر از آن سفر کنیم. در مورد مجسمه‌ها و زیبایی معماری، ما یک نمونه قرآنی در پیامبر داوود (34:13) می‌بینیم که می‌توانست از اینها لذت ببرد و در عین حال قدردان خدا باشد.

[34:13] آنها برای او هر چه می‌خواست ساختند — محراب‌ها، مجسمه‌ها، حوض‌های عمیق، و دیگ‌های بزرگ. ای خانواده داوود، (پرهیزگاری) کنید تا قدردانی خود را نشان دهید. تنها تعداد کمی از بندگان من قدردان هستند.

دلیل دیگری که گاهی برای ممنوع کردن هنرها استفاده می‌شود، این است که مردم احساس می‌کنند موسیقی (یا سایر اشکال بیان هنری) می‌تواند ما را از یاد خدا باز دارد. با این حال، این در مورد هر یک از نعمت‌های خدا صادق است اگر مراقب نباشیم. پول یا فرزندان نیز ممکن است ما را از خدا دور کنند. اسب‌ها یا اتومبیل‌ها نیز همینطور. اعتدال کلید دلبستگی ما به چیزهای این دنیاست.

ما همچنین می‌دانیم که قرآن در مورد مسائل احکام دینی کامل و کاملاً مفصل است (6:19، 38، 114، 115؛ 50:45 و غیره).

قرآن، تمام قرآن، و چیزی جز قرآن

[6:19] بگو: «گواهی چه کسی بزرگتر است؟» بگو: «خداوند. او گواه بین من و شماست که این قرآن* به من وحی شده است تا آن را به شما و هر کس که به او می‌رسد، ابلاغ کنم. به راستی، شما گواهی می‌دهید که خدایان دیگری* جز خداوند وجود دارند.» بگو: «من مانند شما گواهی نمی‌دهم؛ تنها یک خدا وجود دارد، و من از بت‌پرستی شما بیزارم.»

*6:19 این آیه قرآن را تنها منبع هدایت دینی اعلام می‌کند. کسانی که منابع اضافی مانند حدیث و سنت (دروغ‌هایی که به پیامبر نسبت داده می‌شوند) را تأیید می‌کنند، بت‌پرست تعریف می‌شوند.

[6:38] همه موجودات روی زمین، و همه پرندگانی که با بال پرواز می‌کنند، جوامعی مانند شما هستند. ما چیزی را از این کتاب** فروگذار نکردیم. به سوی پروردگارشان، همه این موجودات فراخوانده خواهند شد.

**6:38 تمام اطلاعات مربوط به زندگی ابدی ما در آخرت در قرآن موجود است. مؤمنان واقعی، بدون تردید، ادعای خداوند را می‌پذیرند: «ما چیزی را از این کتاب فروگذار نکردیم.» اهمیت این جمله، و جملات مشابه، در این واقعیت منعکس شده است که هر یک از آنها شامل 19 حرف عربی است (ضمیمه 19).

تمام دستوراتی که باید از آنها پیروی کنیم، و تمام ممنوعیت‌هایی که باید رعایت کنیم، به وضوح در قرآن توسط خداوند بیان شده است. اگر خداوند می‌خواست موسیقی یا هنر را ممنوع کند، به راحتی می‌توانست این کار را انجام دهد. خداوند کلماتش تمام نمی‌شود.

[6:114] آیا جز خداوند را به عنوان منبع قانون بجویم، در حالی که او این کتاب را کاملاً مفصل بر شما نازل کرده است؟ کسانی که کتاب را دریافت کرده‌اند، می‌دانند که آن از سوی پروردگارتان به حق نازل شده است. شما نباید هیچ شکی به دل راه دهید.

[6:115] کلام پروردگارت در حقیقت و عدالت کامل است.* هیچ چیز کلمات او را نسخ نخواهد کرد. او شنوا و داناست.

*6:113-115 تأیید هر منبعی جز قرآن، نشان‌دهنده بی‌اعتقادی به قرآن است (ضمیمه 18).

[50:45] ما کاملاً از هر آنچه می‌گویند آگاهیم، در حالی که شما بر آنها قدرتی ندارید. بنابراین، با این قرآن، کسانی را که از هشدارهای من می‌ترسند، یادآوری کن.

قرآن: هر آنچه نیاز داریم

[18:109] بگو: «اگر اقیانوس برای کلمات پروردگارم مرکب بود، اقیانوس تمام می‌شد، پیش از آنکه کلمات پروردگارم تمام شود، حتی اگر عرضه مرکب را دو برابر کنیم.»

در نتیجه، هر چیزی فراتر از قرآن صرفاً نظر شخصی است و هرگز نباید با قانون خدا برابر شود، مبادا نظرات خود را به عنوان اربابان در کنار خدا قرار دهیم. از آنجا که خداوند موسیقی/هنر را ممنوع نکرده است، ما نیز نباید این کار را بکنیم. در عوض، باید آگاهانه انتخاب کنیم که از آن اشکال هنری که ما را از خدا دور می‌کنند، اجتناب کنیم و بر استفاده از هر فرصتی برای یادآوری و قدردانی از خدا تمرکز کنیم (چه از طریق موسیقی، چه غیر آن). باشد که خداوند ما را در راه خود هدایت کند و ما را از آغاز یا تداوم ممنوعیت‌های نوآورانه محافظت کند.

[4:103] هنگامی که نماز (صلات) خود را به پایان رساندید، خداوند را در حال ایستاده، نشسته یا دراز کشیده یاد کنید. ...

[33:41-42] ای کسانی که ایمان آورده‌اید، خداوند را فراوان یاد کنید. او را شب و روز تسبیح گویید.

[15:98 - 99] پروردگارت را تسبیح گوی، و با سجده‌کنندگان باش. و پروردگارت را بپرست، تا به یقین برسی.

برای اطلاعات بیشتر در مورد حقیقت اسلام از قرآن در رابطه با حدیث و سنت، لطفاً قرآن، حدیث و اسلام و پیوست ۱۹ – حدیث و سنت: بدعت‌های شیطانی را بخوانید.