زکات: 2.5% از هر درآمد، در همان روزی که آن را دریافت می‌کنید
زکات صدقهٔ واجب است، دومین عمل تسلیم پس از نمازهای تماس، و قرآن دو سؤال بسیار مهم در مورد آن را حل و فصل می‌کند: چه زمانی باید پرداخت شود و چه کسی آن را دریافت می‌کند. نرخ آن، 2.5% از درآمد خالص، مانند سایر اعمال این دین، از طریق ابراهیم به ما رسیده است. این سه را کنار هم بگذارید و زکات ساده می‌شود: هر زمان که پولی به دست می‌آید، 2.5% از آن در همان روز به افرادی که قرآن نام می‌برد، پرداخت می‌شود.
چه زمانی: در روز برداشت محصول
قرآن زمان‌بندی را به عرف واگذار نمی‌کند. آن را در تنها آیه‌ای که زکات با تاریخ مشخصی فرمان داده شده، تعیین می‌کند:
[6:141] اوست آن یکتایی که باغ‌ها را پدید آورد، چه داربست‌دار و چه بی‌داربست، و درختان خرما، و زراعت با طعم‌های گوناگون، و زیتون، و انار—میوه‌هایی که شبیه و در عین حال غیر شبیه‌اند. از میوه‌هایشان بخورید، و صدقهٔ واجب آن را در روز برداشت محصول بدهید، و هیچ چیز را به هدر ندهید. او اسراف‌کاران را دوست ندارد.
برای یک کشاورز، روز برداشت محصول به معنای واقعی کلمه است: محصول به دست می‌آید، و صدقهٔ واجب آن قبل از هر چیز دیگری پرداخت می‌شود. برای دیگران، این روز، روزی است که محصولشان، به هر شکلی که باشد، به دستشان می‌رسد:
- شغل: هر روز پرداخت حقوق. اگر ماهانه حقوق می‌گیرید، زکات دوازده بار در سال واجب می‌شود؛ اگر هفتگی، هر هفته.
- کسب‌وکار: هر زمان که کسب‌وکار درآمد خود را محقق می‌کند — هر بار که فروشی قطعی می‌شود، فاکتوری پرداخت می‌شود، قراردادی به نتیجه می‌رسد، یا حساب‌های ماهانه با سود بسته می‌شود.
- هر درآمد دیگری: اجارهٔ دریافتی، سود سهام، سودی که به شما پرداخت می‌شود، دستمزد کار آزاد، پاداش، هدیهٔ نقدی. روزی که به دستتان می‌رسد، روز برداشت محصول آن است.
یادداشت مترجم در مورد آیهٔ 6:141 آن را در یک خط بیان می‌کند: زکات باید «در روزی که درآمد دریافت می‌کنیم» پرداخت شود. این یک جریان است که به درآمد در هنگام ورود آن گره خورده است، نه یک تسویه حساب سالانه بر روی هر آنچه که باقی مانده باشد.
چه مقدار: 2.5% از درآمد خالص
این نسبت در قرآن نوشته نشده است. این بخشی از عمل ابراهیم است که مانند خود نمازهای تماس، نسل به نسل منتقل شده و هنوز هم انجام می‌شود: دینی که خدا به ما می‌گوید از آن پیروی کنیم، دین ابراهیم است.
[16:123] سپس به تو (محمد) وحی کردیم که از دین ابراهیم یکتاپرست پیروی کنی؛ او هرگز از بت‌پرستان نبود.
[22:78] … او شما را برگزیده و در اجرای دینتان هیچ سختی بر شما قرار نداده است—دین پدرتان ابراهیم. اوست که در اصل شما را «تسلیم‌شدگان» نامید. … بنابراین، باید نمازهای تماس (Salat) را برپا دارید و صدقهٔ واجب (زکات) را بدهید و به خدا تمسک جویید …
این نسبت 2.5% از درآمد خالص است. خالص یعنی پس از کسر مالیات‌های دولتی، و نه هیچ چیز دیگر: نه پس از پرداخت وام مسکن، اجاره، اقساط وام یا هزینه‌های زندگی. زکات بر اساس آنچه دریافت کرده‌اید محاسبه می‌شود، نه بر اساس آنچه موفق به نگهداری آن شده‌اید.
سه مثال عملی:
- حقوقی به مبلغ 4,000 پس از کسر مالیات در روز 25ام ماه به دست می‌رسد. زکات آن 100 است که در روز 25ام باید پرداخت شود.
- فروشگاهی هفته را با 12,000 فروش و 9,000 هزینهٔ کالا و ادارهٔ مغازه به پایان می‌رساند. محصول برداشت شده 3,000 درآمد است؛ زکات آن 75 است که در همان هفته باید پرداخت شود.
- یک کارگر آزاد برای کاری تمام شده 1,800 دریافت می‌کند. زکات آن 45 است که در روز وصول وجه باید پرداخت شود.
و قرآن علاوه بر مقدار، کیفیت آنچه را که داده می‌شود نیز مشخص می‌کند: باید از چیزهای خوبی باشد که به دست می‌آورید، نه از پس‌مانده‌هایی که خودتان حاضر به پذیرش آن نیستید (2:267).
به چه کسی، به این ترتیب
[2:215] از تو دربارهٔ انفاق می‌پرسند: بگو، «صدقه‌ای که می‌دهید باید به والدین، بستگان، یتیمان، فقرا و مسافر در راه مانده برسد.» هر کار نیکی که انجام دهید، خدا کاملاً از آن آگاه است.
این ترتیب بخشی از دستورالعمل است. زکات از خانه شروع می‌شود، با والدینی که به آن نیاز دارند، سپس بستگان، سپس یتیمان، سپس فقرا، و سپس مسافر در راه مانده. تنها زمانی که کسی را در این دسته‌ها نمی‌شناسید، به جاهای دورتر می‌رود، و آنگاه به یک مؤسسهٔ خیریه که هدف مشخص آن کمک به فقرا است. پولی که به یک مسجد، بیمارستان، مدرسه یا برای یک هدف عمومی داده می‌شود ممکن است صدقهٔ خوبی باشد، اما زکات نیست؛ زکات دریافت‌کنندگان مشخصی دارد.
چرا اینقدر اهمیت دارد
خدا رحمت خود را به آن گره می‌زند:
[7:156] … او گفت، «عذاب من به هر که بخواهم می‌رسد. اما رحمت من همه چیز را در بر می‌گیرد. با این حال، آن را برای کسانی مشخص خواهم کرد که (۱) زندگی صالحانه‌ای در پیش گیرند، (۲) صدقهٔ واجب (زکات) را بدهند، (۳) به آیات ما ایمان بیاورند، و …
مؤمنان بارها و بارها با دو عادت در کنار هم توصیف شده‌اند: آنها نمازهای تماس را برپا می‌دارند و صدقهٔ واجب را می‌دهند (23:4, 22:78). زکات پولی را که باقی می‌ماند پاک می‌کند (9:103)، و آنچه به این طریق داده می‌شود از بین نمی‌رود: «اگر برای خشنودی خدا صدقه بدهید، اینان کسانی هستند که پاداش خود را چندین برابر دریافت می‌کنند» (30:39). وقتی پرسیده می‌شود که علاوه بر آن چقدر صدقه بدهند، پاسخ این است: «مازاد» (2:219).
چرا بیشتر دنیا آن را متفاوت انجام می‌دهد
بیشتر دنیای اسلام زکات را سالی یک بار می‌دهد، و بسیاری هرگز آن را نمی‌دهند. قانون سالانه از قرآن نیامده است. این قانون از منابع دیگری می‌آید که در کنار قرآن قرار داده شده‌اند: حدیث، شایعاتی که مدت‌ها پس از مرگ پیامبر به او نسبت داده شده، دروغ‌هایی که دشمنانش برای توهین به او و تحریف دین در دهان او گذاشتند. خدا به ما می‌گوید که تنها از قرآن، به عنوان تنها منبع قانون، پیروی کنیم:
[6:114] آیا غیر از خدا را به عنوان منبع قانون بجویم، در حالی که او این کتاب را با جزئیات کامل بر شما نازل کرده است؟ کسانی که کتاب آسمانی دریافت کرده‌اند، می‌دانند که آن به راستی از سوی پروردگارت نازل شده است. هرگز نباید شکی به دل راه دهی.
[45:6] اینها آیات خداست که ما به راستی بر تو می‌خوانیم. پس به کدام حدیث، غیر از خدا و آیات او، ایمان می‌آورند؟
قرآن می‌گوید «در روز برداشت محصول». کسانی که تنها از آن پیروی می‌کنند، زکات را با رسیدن درآمد می‌دهند. کسانی که از شایعات در کنار آن پیروی می‌کنند، یک سال صبر می‌کنند، و فقرا نیز با آنها منتظر می‌مانند.
انجام آن در عمل
- آن را بخشی از روز پرداخت حقوق قرار دهید. وقتی پول به دستتان می‌رسد، فوراً 2.5% از مبلغ خالص را منتقل کنید. آنچه در همان روز کنار گذاشته می‌شود، هرگز به اشتباه خرج نمی‌شود.
- یک فهرست کوتاه داشته باشید. چه کسانی در میان والدین، بستگان و خانواده‌های شناخته شده شما، به ترتیب قرآن، به آن نیاز دارند، تا پول در روزی که موعدش می‌رسد، جایی برای رفتن داشته باشد.
- کسب‌وکارها: آن را با حساب‌ها محاسبه کنید. هر زمان که درآمدی محقق شد، 2.5% از آنچه به دست آمده را قبل از سرمایه‌گذاری مجدد یا برداشت، جدا کنید.
- بدون درآمد، بدون زکات. زکات بر چیزی است که وارد می‌شود. یک ماه بدون درآمد، زکاتی ندارد؛ یک ماه با دو روز حقوق، دو زکات دارد.
- وام‌ها و بازپرداخت‌ها درآمد نیستند. پولی که باید برگردانید، یا پولی که از خودتان است و برمی‌گردد، محصولی در خود ندارد. پولی که به شما داده می‌شود تا نگه دارید، دارد.
- بگذارید ماشین‌حساب محاسبات را انجام دهد. ماشین‌حساب زکات در این برنامه، مبلغ خالص دریافتی را می‌گیرد و 2.5% را برای کنار گذاشتن به شما می‌دهد.
زکاتی که به این روش پرداخت شود، سبک است. هرگز مبلغ بزرگی در یک نوبت نیست، هرگز نیازی به بازسازی از روی حساب‌های یک ساله ندارد، و هرگز فقرا را منتظر یک فصل نمی‌گذارد. این به سادگی اولین کاری است که با هر محصول برداشتی انجام می‌شود، همانطور که قرآن می‌گوید.